បញ្ហាប្រឈមធំៗ បើអាមេរិកវាយលុកអ៊ីរ៉ង់តាមជើងគោក

ខណៈពេលដែលសង្គ្រាម​រវាងទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន និងទីក្រុងតេហេរ៉ង់ កាន់តែឡើងកម្ដៅខ្លាំងក្នុងឆ្នាំ២០២៦នេះ សំណួរដ៏សំខាន់មួយបានលេចឡើង៖ «តើនឹងមានអ្វីកើតឡើង ប្រសិនបើសហរដ្ឋអាមេរិកសម្រេចចិត្តបញ្ជូនទ័ពជើងគោកចូលទៅក្នុងទឹកដីអ៊ីរ៉ង់?»។ បើទោះបីជាសហរដ្ឋអាមេរិកមានឧត្តមភាពខាងបច្ចេកវិទ្យាយោធា និងកម្លាំងអាកាសក៏ដោយ ក៏អ្នកវិភាគយោធា និងប្រភពព័ត៌មានអន្តរជាតិបានព្រមានថា ការវាយលុកតាមផ្លូវគោកនឹងក្លាយជា «សុបិនអាក្រក់» បំផុតមួយសម្រាប់កងទ័ពអាមេរិក។

យោងតាមការចុះផ្សាយរបស់ The Guardian និងការវិភាគពី Atlantic Council បញ្ហាប្រឈមធំៗត្រូវបានបែងចែកជាចំណុចសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

១. ភូមិសាស្ត្រ «បន្ទាយធម្មជាតិ» ដែលមិនងាយ​យកឈ្នះ
អ៊ីរ៉ង់មិនមែនជាវាលខ្សាច់រាបស្មើដូចប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់នោះទេ។ ប្រទេសនេះមានផ្ទៃដីធំជាងអ៊ីរ៉ាក់ដល់ទៅ៤ដង ហើយពោរពេញទៅដោយជួរភ្នំខ្ពស់ៗ និងចោត (ដូចជាជួរភ្នំ Zagros)។ យោងតាមរបាយការណ៍ពី CSIS (Center for Strategic and International Studies) ភូមិសាស្ត្របែបនេះគឺជា «អន្ទាក់» សម្រាប់កងទ័ពជើងគោក។ ភ្នំទាំងនេះផ្តល់ឱកាស​ឲ្យ​កងទ័ពអ៊ីរ៉ង់ប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមទ័ពព្រៃ ក្បួនបង្កប់ខ្លួន និងការវាយឆ្មក់ ដែលធ្វើ​ឲ្យ​រថក្រោះ និងរថពាសដែករបស់អាមេរិកពិបាកក្នុងការចល័តកម្លាំង។

២. យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមអសមមាត្រ (Asymmetric Warfare)
ប្រភពពី The Washington Post បានឲ្យ​ដឹងថា កងកម្លាំងការពារបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ (IRGC) បានចំណាយពេលរាប់ទសវត្សរ៍ដើម្បីត្រៀម​សម្រាប់សង្គ្រាមការពារខ្លួន។ ពួកគេមានយុទ្ធសាស្ត្រប្រើប្រាស់ដ្រូនអត្តឃាត និងមីស៊ីលចល័តរាប់ម៉ឺនគ្រាប់។ អ្វីដែលគួរ​ឲ្យ​បារម្ភបំផុតនោះគឺ «មីនសមុទ្រ» និង «មីស៊ីលបាញ់ចេញពីឆ្នេរ» ដែលអាចកាត់ផ្តាច់ផ្លូវផ្គត់ផ្គង់តាមសមុទ្រក្នុងច្រកសមុទ្រ Hormuz ដែលជាដង្ហើមសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក។ ប្រសិនបើអាមេរិកបញ្ជូនទ័ពចូល ការផ្គត់ផ្គង់ស្បៀង និងគ្រាប់រំសេវនឹងក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមបំផុត។

៣. ការគំរាមកំហែងដល់សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក
ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន Reuters និង IMF បានព្រមានថា គ្រាន់តែមានពាក្យចចាមអារ៉ាមអំពីការវាយប្រហារតាមផ្លូវគោក តម្លៃប្រេង​បាន​ហក់ឡើងដល់ជាង១២០​ដុល្លារក្នុងមួយបារ៉ែលភ្លាមៗ។ អ៊ីរ៉ង់បានគំរាមថា ប្រសិនបើមានការឈ្លានពានតាមជើងគោក ពួកគេនឹង «វាយកម្ទេច» ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថាមពលនៅទូទាំងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា ដែលនឹងបង្កជាវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចសកលមិនធ្លាប់មាន។

៤. កម្លាំងតស៊ូក្នុងស្រុក និងសង្គ្រាមអូសបន្លាយ
អ្នកជំនាញពី RAND Corporation បានលើកឡើងថា ការចូលទៅកាន់កាប់ទីក្រុងធំៗដូចជាតេហេរ៉ង់ ត្រូវការកងទ័ពរាប់សែននាក់។ បើទោះជាកងទ័ពអាមេរិកអាចវាយចូលបាន ក៏ការគ្រប់គ្រងទឹកដីដែលមានប្រជាជនស្នេហាជាតិខ្លាំងនឹងបង្កជាសង្គ្រាមស៊ីសាច់ហុតឈាមអូសបន្លាយជាច្រើនឆ្នាំ ដូចអ្វីដែលធ្លាប់កើតឡើងនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន ប៉ុន្តែក្នុងកម្រិតដែលធ្ងន់ធ្ងរជាងឆ្ងាយណាស់។

៥. ការប្រឈមមុខដាក់គ្នាជាមួយមហាអំណាច និងហានិភ័យនៃសង្គ្រាមលោក
យោងតាមការវិភាគយុទ្ធសាស្ត្រពីស្ថាប័ន Chatham House និងរបាយការណ៍សេដ្ឋកិច្ចនយោបាយពី PIIE (Peterson Institute for International Economics) ក្នុងខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦នេះ ការវាយលុកតាមជើងគោកលើអ៊ីរ៉ង់មិនមែនជាជម្លោះដាច់ដោយឡែករវាងប្រទេសពីរនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការប៉ះទង្គិចជាមួយប្លុកមហាអំណាចថ្មី។ រុស្ស៊ី និងចិនត្រូវបានគេមើលឃើញថាបានបង្កើនការគាំទ្រដល់ទីក្រុងតេហេរ៉ង់យ៉ាងខ្លាំងក្លា ដោយរុស្ស៊ីផ្តល់នូវប្រព័ន្ធការពារអាកាស និងទិន្នន័យចារកម្មផ្កាយរណប ខណៈដែលចិនបន្តធានាស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់តាមរយៈការបញ្ជាទិញថាមពលក្នុងទំហំដ៏ធំ។ លើសពីនេះ ទីភ្នាក់ងារព័ត៌មាន Middle East Monitor បានព្រមានថា ការឈ្លានពានតាមផ្លូវគោកនឹងបង្ខំ​ឲ្យ​មហាអំណាចទាំងនេះត្រូវចេញមុខការពារផលប្រយោជន៍យុទ្ធសាស្ត្ររបស់ខ្លួន ដែលអាចរុញច្រានពិភពលោក​ធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមទ្រង់ទ្រាយធំ ឬ «សង្គ្រាមលោកលើកទី៣» ដោយសារអ៊ីរ៉ង់គឺជាចំណុចស្នូលនៃតុល្យភាពអំណាចរវាងប្លុកសេរី និងប្លុកអឺរ៉ាស៊ីក្នុងតំបន់មជ្ឈិមបូព៌ា។

ទោះបីជាសហរដ្ឋអាមេរិកមានសមត្ថភាពអាចវាយលុកអ៊ីរ៉ង់បានតាមបច្ចេកទេស ប៉ុន្តែ «តម្លៃ» ដែលត្រូវបង់ ទាំងអាយុជីវិតកងទ័ព និងស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក គឺជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំធេងដែលធ្វើ​ឲ្យ​មេដឹកនាំអាមេរិកត្រូវគិតគូរ​ឲ្យ​បានដិតដល់បំផុត។ ដូចដែលអ្នកវិភាគយោធាម្នាក់បានប្រាប់ The Atlantic ថា៖ «ការវាយចូលអ៊ីរ៉ង់ គឺជារឿងងាយស្រួល ប៉ុន្តែការចាកចេញដោយជោគជ័យ គឺជាចំណុចដែលមិនទាន់មាននរណារកចម្លើយឃើញនៅឡើយ»៕