Top Mobile Banner

បទវិចារណកថា៖ អភិបាលក្រុង ខ្មែរអាមេរិកដំបូងគេនៅសហរដ្ឋអាមេរិក តើត្រូវអបអរសាទរ ឬមិនត្រូវអបអរសាទរ?

ថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០២២ – ទីក្រុងឡូវែលបានធ្វើពិធីស្បថចូលកាន់តំណែងសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោត “ថ្នាក់សង្កាត់ និងថ្នាក់រដ្ឋ” បែបកូនកាត់ថ្មីជាលើកដំបូង ជាលទ្ធផលនៃបណ្តឹងទាមទារសិទ្ធិពលរដ្ឋ Hout vs. Lowell ក្នុងឆ្នាំ២០១៧ ។ មានសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសង្កាត់ ៨ រូប និងសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាថ្នាក់រដ្ឋ ៣ រូប។ ពីមុន ​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​រដ្ឋទាំងអស់ ៩ រូប។ អ្នក​កាន់តំណែងបច្ចុប្បន្ន ​៦ ​រូប ​ត្រូវ​បាន​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​ឡើង​វិញ និង​សមាជិក​ក្រុម​ប្រឹក្សាសង្កាត់​ថ្មី ៥ រូប ​បានជាប់ឆ្នោត​ ។ ក្នុង​ចំណោម​សមាជិក​ក្រុមប្រឹក្សា​ទាំង ១១​រូប មាន​ខ្មែរ​អាមេរិកាំង ៣ រូប គឺ៖ លោកសុខារី ចៅ​ សង្កាត់៧ លោក វាសនា នួន សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសកល និងលោក ប៉ុលរដ្ឋា យ៉ែម សង្កាត់៨។ ពួកគេទាំងអស់គ្នាបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអភិបាលក្រុងមួយរូប។ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាសង្កាត់លោកសុខារី ចៅ ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយមិត្តរួមការងាររបស់គាត់ជាអភិបាលក្រុងជាលើកដំបូងនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តទីក្រុងឡូវែល និងនៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោក ចៅ ក៏​ជា​ជនជាតិ​អាមេរិក​អាស៊ី​ ដំបូង​គេ​ដែល​បាន​បម្រើការ​ជា​អភិបាលក្រុង​ក្នុង​ជាប្រវត្តិសាស្ត្ររយៈពេល ១៨៦ ឆ្នាំ​នៃ​ទីក្រុងឡូវែល។

វាត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងមានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសំខាន់ៗ នឹងសរសេរផ្សព្វផ្សាយអំពីរឿងដ៍រំជួលចិត្ត អំពីអភិបាលក្រុង ខ្មែរអាមេរិកដំបូងគេ ដែលជាប់ឆ្នោតនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយប៉ុន្មានថ្ងៃបន្ទាប់មក នឹងមានពិធីស្បថចូលកាន់តំណែង។ ​យ៉ាង​ណាមិញ ក្នុង​នាម​ជា​ខ្មែរ​អាមេរិក និង​កាសែត​ខ្មែរ​ក្នុង​ស្រុក​នៅ​ទីក្រុង​ឡូវែល អស់​រយៈពេល​ជាង ១០​ឆ្នាំ​មក​ហើយ កាសែត​ខ្មែរ​ប៉ុស្តិ៍សហរដ្ឋ​អាមេរិកពេញចិត្តចាប់យករឿងរ៉ាវនៃព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់​ខ្លះៗ។

រឿងរ៉ាវនៃភាពជោគជ័យរបស់អភិបាលក្រុងលោក ចៅ កើតឡើងជាមួយនឹងការខកចិត្ត និងខឹងសម្បារយ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់សហគមន៍ខ្មែរអាមេរិកនៅទីក្រុងឡូវែលផងដែរ។ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតនៃទីក្រុងឡូវែលត្រូវបានរងសម្ពាធដោយសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាជាន់ខ្ពស់ខ្មែរអាមេរិកម្នាក់ទៀតគឺលោក វាសនា នួន ដែលបានទទួលសំឡេងគាំទ្រច្រើនជាងគេនៅទូទាំងទីក្រុង និងក៍ចង់ធ្វើជាបេក្ខភាពអភិបាលក្រុង ផងដែរ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេបានប្រមូលផ្តុំគ្នាបោះឆ្នោតជ្រើសរើសបេក្ខជនវ័យក្មេង ដែលបានបម្រើការអស់មួយអាណត្តិ ជាអ្នកគ្មានប្រវត្តិចូលរួមជាមួយសហគមន៍ មុនពេលគាត់ឈរឈ្មោះសម្រាប់តំណែងនយោបាយ ប្រហែលជាមានរឿងរ៉ាវដែលទីក្រុងឡូវែល ជ្រើសរើសអភិបាលក្រុងខ្មែរអាមេរិកលើកដំបូង ខណៈរក្សាស្ថានភាពនយោបាយបច្ចុប្បន្ន។ នេះ​បាន​ធ្វើ​ឲ្យ​​បែកបាក់​កាន់តែ​ស៊ីជម្រៅ​ក្នុង​សហគមន៍​ខ្មែរ។

ក្រុមប្រឹក្សា នួន ជា​អ្នក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ជឿនលឿន​មួយ​រូប​ដែល​បាន​បរិហារ​យ៉ាង​ខ្លាំង​ចំពោះ​លក្ខខណ្ឌ​គ្មាន​ដែន​កំណត់របស់​ក្រុម​ប្រឹក្សា​ក្រុង​ក្នុង​ទីក្រុង​ឡូវែល។ លើសពីនេះទៀត គាត់បានគាំទ្រចលនាដើម្បីប្រកាសអំពី “ការរើសអើងជាតិសាសន៍ ថាជាវិបត្តិសុខភាពសាធារណៈ” ត្រូវបានរងការវាយប្រហារដោយក្រុមប្រឹក្សា។ ផ្ទុយទៅវិញ លោក ចៅ បានមានប្រសាសន៍ថា គាត់ “មិនជឿថា ការរើសអើងជាតិសាសន៍ គឺជាវិបត្តិសុខភាព សាធារណៈទេ” រួមជាមួយនឹងសមាជិកក្រុមប្រឹក្សា រីតាម៉ែកសឺ Rita Mercier) ដែលបានគាំទ្រលោក ចៅ ឱ្យធ្វើជាអភិបាលក្រុងផងដែរ។ ការប្រកាសថា ការរើសអើងជាតិសាសន៍ គឺជាវិបត្តិសុខភាពសាធារណៈត្រូវបានលើកឡើងដោយអ្នកតំណាងរាស្ត្រ វណ្ណា ហូវើត (Vanna Howard) និងសមាជិកសភា ឡូរី ត្រាហាន(Lori Trahan) បន្ទាប់ពីវគ្គសវនាការស្តាប់ជាបន្តបន្ទាប់នៅទីក្រុងឡូវែល ដោយមានសក្ខីកម្មពីជនរងគ្រោះនៃការរើសអើង និងអ្នកជំនាញសុខភាព។ ទោះយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក ចៅ និង ម៉ែកសឺ នៅតែមិនជឿ។

ជាងនេះទៅទៀត នៅក្នុងការបោះឆ្នោតលើកនេះ សំណួរសន្លឹកឆ្នោតមិនជាប់កាតព្វកិច្ចសម្រាប់អភិបាលក្រុងត្រូវបោះឆ្នោតជាសាធារណៈ ជំនួសឱ្យប្រព័ន្ធបច្ចុប្បន្នដែលសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាជ្រើសរើសអភិបាលក្រុង ត្រូវបានអនុម័តដោយសំឡេង ៧៥% ។ មហាជនបាននិយាយយ៉ាងច្បាស់ទាំងលើសំបុត្ររបស់លោកវាសនា និងសំណួរសន្លឹកឆ្នោត។ អំឡុងពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត បេក្ខជនទាំងអស់បានប្តេជ្ញាថា ពួកគេនឹងគាំទ្រសំណួរសន្លឹកឆ្នោត ប្រសិនបើវាត្រូវបានអនុម័ត ប៉ុន្តែសកម្មភាពពួកគេគឺផ្ទុយ។ ដោយ​សារ​តែ​វា​មិន​ជាប់​កាតព្វកិច្ច ស្រប​ច្បាប់ ក្រុមប្រឹក្សា​មិន​ចាំ​បាច់​ធ្វើ​តាម​ទេ ដូច្នេះ​ពួកគេ​បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​អភិបាល​ក្រុង​តាម​ជម្រើស​ផ្ទាល់​ខ្លួន ដោយ​មិន​អើពើ​នឹង​ឆន្ទៈសាធារណៈជន។

ដើម្បីឱ្យច្បាស់លាស់ ទីក្រុងឡូវែលគ្រប់គ្រងដោយអ្នកគ្រប់គ្រងទីក្រុង ខណៈអភិបាលក្រុងធ្វើជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សា និងកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការសាលា។ តំណែងអភិបាលក្រុងគឺគ្រាន់តែជាតំណែងពិធីការតែប៉ុណ្ណោះ។

ជាមួយនឹងភាពស្មុគស្មាញនៃដំណើរការជ្រើសរើសអភិបាលក្រុង ចៅ មិនមានន័យថា លោក ចៅ នឹងមិនធ្វើការងារបានក្នុងនាមល្អជាអភិបាលក្រុងនោះទេ។ តាមសាវតារបស់គាត់ កាសែតខ្មែរប៉ុស្តិ៍សហរដ្ឋ      អាមេរិកបានដឹងថា គាត់បានចូលរៀននៅសាលា Phillip Academy តាមរយៈអាហារូបករណ៍ បន្ទាប់មកទៅមហាវិទ្យាល័យ Macalester នៅ St. Paul, Minnesota; ផងដែរ តាមរយៈអាហារូបករណ៍ដែលគាត់បានសិក្សាផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច និងវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ។ ក្រមសីលធម៌ការងាររបស់គាត់ត្រូវបានបណ្តុះ     បណ្តាលតាំងពីដំបូងក្នុងជីវិតគាត់ ហើយគាត់បានខិតខំប្រឹងប្រែងអំឡុងពេលអាណត្តិដំបូងរបស់គាត់ជាក្រុមប្រឹក្សា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ សមត្ថភាពរបស់គាត់ក្នុងការប្រមូលផ្តុំ ជំរុញលើកទេកចិត្ត និងបម្រើសហគមន៍នៅតែជាសំណួរនៅឡើយ ដូចបានបង្ហាញដោយការពិតថា គាត់ត្រូវបានជ្រើសរើសដោយ ៧៥៨ សម្លេង នៅក្នុងសង្កាត់លេខ៧របស់គាត់។ ស្រុកមួយដែលមានអ្នកបោះឆ្នោត ៤៥% ដើមកំណើតខ្មែរដែលមកទីក្រុងឡូវែល។ ទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០ ក្នុងនាមជាជនភៀសខ្លួនសង្រ្គាមពីរបបប្រល័យពូជសាសន៍ លោក ចៅ និងក្រុមគ្រួសារក៏មានរឿងរ៉ាវដូចគ្នាដូចគ្នាដែរ ប៉ុន្តែប្រជាជនខ្មែរមិនអាចយល់ពីការមិនដឹងរបស់សុខារី ចៅ ចំពោះភាពអយុត្តិធម៌ក្នុងមាតុភូមិនោះទេ បើទោះបីជាអ្នកបោះឆ្នោតមូលដ្ឋានរបស់គាត់យកចិត្តទុកដាក់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅអំពីសិទ្ធិមនុស្ស និងការតស៊ូដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរីភាព និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជាក៏ដោយ។

ដូច្នេះ រឿងជោគជ័យរបស់អភិបាលក្រុងខ្មែរអាមេរិកាំងដំបូងគេនៅសហរដ្ឋអាមេរិក មិនមែនជាការអបអរសាទរសម្រាប់សហគមន៍កម្ពុជានោះទេ ដោយសារតែដំណើរការបោះឆ្នោតអភិបាលក្រុងអយុត្តិធម៌ បន្ថែមពីលើលោក ចៅ មិនទាន់ចែករំលែកតម្លៃដូចគ្នាដែលសហគមន៍ខ្មែរយកចិត្តទុកដាក់បំផុត។ លោកចៅ បានស្ងៀមស្ងាត់អំពីការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា ជារបបដឹកនាំដោយអតីតមេដឹកនាំខ្មែរក្រហម ហ៊ុន សែន ដែលកាន់អំណាចតាំងពីឆ្នាំ១៩៨៥។ លោក ហ៊ុន សែន បានធ្វើឲ្យយោធាបម្រើបក្សរបស់ខ្លួន ប្រើស្ថាប័នតុលាការជាអាវុធ ដើម្បីគាបសង្កត់បក្សប្រឆាំង បំភិតបំភ័យអ្នកបោះឆ្នោត បំបិទមាត់សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងបិទប្រព័ន្ធសារព័ត៌មានសេរី។

ជាងនេះទៅទៀត ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅទីក្រុងឡូវែល មានហេតុផលមិនទុកចិត្តលោក ចៅ ជាពិសេសនៅពេលដែលលោក ចៅ បង្ហាញទាំងស្រុងនូវការគ្មានចិត្តមេត្តា គ្មានស្មារតី នៅពេលដែលលោកបានផ្តល់អនុសាសន៍សំអាងលើអ្នកបញ្ចុះបញ្ចូលរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងសមាជិកគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលបានជួយលោក ហ៊ុន សែន ឲ្យកាន់អំណាចក្រោយរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមរបស់លោកនៅឆ្នាំ១៩៩៧ និងបានបន្តរបបគាបសង្កត់របស់គាត់អស់រយៈពេល ៣៧ ឆ្នាំ។

ការប្រមូលផ្តុំគ្នាធ្វើការតវ៉ាពីរលើក ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមុខសាលាក្រុងឡូវែល ដើម្បីគាំទ្រសមាជិកក្រុមប្រឹក្សា នួន ធ្វើជាអភិបាលក្រុង ជាអ្នកទទួលបានសំឡេងគាំទ្រច្រើនជាងគេនៅក្នុងទីក្រុង និងបេក្ខជនដែលគាំទ្រសិទ្ធិមនុស្ស។ ក្រុមតវ៉ាឈ្មោះថា “គណៈកម្មាធិការដើម្បីយុត្តិធម៌សម្លេងឆ្នោត”​ បានថ្លែងថា “អ្នកបោះឆ្នោត៦១៥៦សម្លេងរបស់យើងត្រូវតែមានការយកចិត្តទុកដាក់”​។ មនុស្សជិតពីររយនាក់បានធ្វើបាតុកម្មតវ៉ានៅក្នុងខែធ្នូ និងបន្ទាប់មកទៀត នៅថ្ងៃអាទិត្យទី២ ខែមករា មួយថ្ងៃមុនពេលក្រុមប្រឹក្សាបោះឆ្នោតជ្រើសរើសអភិបាលក្រុង លោក វាសនា បានថ្លែងអំណរគុណដល់មហាជន និងបាននិយាយថាគាត់មិនមានសំឡេងគ្រប់គ្រាន់ពីសមាជិកក្រុមប្រឹក្សា ដូច្នេះគាត់បានដកបេក្ខភាពរបស់គាត់ចេញពីការប្រកួតប្រជែង។

នៅទីបំផុត ការជ្រើសរើសលោក ចៅ ជាអភិបាលក្រុងមានដើមកំណើតអាស៊ី អាមេរិកដំបូងគេនៅទីក្រុងឡូវែល និងជាអភិបាលក្រុងខ្មែរ អាមេរិកដំបូងគេនៅសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាពេលជាប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់សៀវភៅប្រវត្តិសាស្ត្រ។ យ៉ាងណាមិញ តើទីក្រុងឡូវែលពិតជាត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេចដើម្បីទទួលយកការផ្លាស់ប្តូររីកចម្រើនដែលទីក្រុងត្រូវការ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងបញ្ហាប្រឈមពិតប្រាកដដែរឬទេ? នៅក្នុងគម្របសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ត្រចះត្រចង់នេះ ពោរពេញទៅដោយការបរាជ័យរបស់ទីក្រុងឡូវែលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗទាក់ទងនឹងបញ្ហាភាពចម្រុះក្នុងប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ។ បន្ទាប់​ពី​ការប្រឈម​នឹងបណ្តឹង​តវ៉ាលើ​ការ​បោះ​ឆ្នោត ការ​អនុវត្ត​ការងារ​ក្នុង​ទីក្រុង​ឡូវែល​ទទួល​បាន​សវនកម្ម​​ពីរដង ហើយ​ក្រុង​ឡូវែល​បាន​បរាជ័យ​យ៉ាង​លំបាក។ អភិបាល​ក្រុង ចៅ និង​សមាជិក​ក្រុម​ប្រឹក្សា​សង្កាត់​ថ្មី​បាន​ទទួល​មរតក​ពី​បញ្ហា​លំបាក​នេះ​ដើម្បី​ដោះស្រាយ។ វាត្រូវបានគេសង្កេតមើលពីរបៀបដែលសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាទើបជាប់ឆ្នោតថ្មីអាចរួមដៃគ្នាដើម្បីប្រែក្លាយទីក្រុងឡូវែលទៅជាទីក្រុងទំនើបមួយ មានឱកាសស្មើភាព និងយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់គ្នា ជាសញ្ញាភ្លឺចែងចាំង ក្រោកឈរឡើងសម្រាប់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅទីក្រុងឡូវែល និងនៅគ្រប់ទីកន្លែងក្នុងពិភពលោក។ នៅអាណត្តិក្រុមប្រឹក្សាឆ្នាំ២០២២ ដល់ឆ្នាំ ២០២៣ នេះ គឺជាអាណត្តិគួរឲ្យកត់សម្គាល់ ដែលមានជនជាតិខ្មែរអាមេរិក ៣ រូបបម្រើការរួមគ្នានៅក្នុងក្រុមប្រឹក្សា។ វាជាប្រវត្តិសាស្ត្រ ទោះបីជាមានការខ្វែងគំនិតគ្នាក៏ដោយ។ អំណាច​ក្នុង​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទីក្រុង​ឡូវែល​គឺ​ស្ថិត​នៅ​កម្រិត​ខ្ពស់​បំផុត ​ប្រសិន​បើ​ពួក​គេ​អាច​ធ្វើ​ការ​ជាមួយ​គ្នា។

ព័ត៌មានទាក់ទង